Qoşasamitli sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Eynicinslı qoşa kk, pp və tt hərfləri ilə yazılan sözlərdə ikinci kar samit onun cingiltili qarşılığı kimi tələffüz olunur
- Məsələn:
- səkkiz — [səkgiz]
- mürəkkəb — [mürəkgəb]
- tappıltı -[tapbıltı]
- hoppanmaq — [hopbammax]
- əlbəttə — [əlbətdə]
- Səttar -[Sətdar]
Qoşasamitli sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Eynicinsli qoşa qq hərfləri ilə yazılan sözlərdə birinci cingiltili samit onun kar qarşılığı kimi tələffüz olunur
- Məsələn:
- diqqət — [dik' qət]
- doqquz — [dok' quz]
- toqqa — [tok'qa]
Qoşasamitli sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Eynicinsli qoşa cc, dd, zz, ll, ss, ff, vv samitlərinin deyilişində heç bir fərq olmur.
- Məsələn:
- təəccüb — [tə:ccüb]
- yeddi — [yeddi]
- ləzzət — [ləzzət]
- əlli — [əlli]
- rəssam – [rəssam]
- tənəffüs — [tənəffüs]
- əvvəl — [əvvəl]
Qoşasamitli sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Eynicinsli qoşa yy ilə yazılan sözlərin çoxu bir y ilə deyilir.
- Məsələn:
- vəziyyət — [vəziyət]
- ədəbiyyat — [ədəbiyat]
- şəxsiyyət — [şəxsiyət]
- Hədiyyə, təyyarə, səyyar, səyyah və s. kimi sözlərdə isə qoşa yy samitlərinin hər ikisi tələffüz olunur.
Söz ortasında bəzi samitlərin fərqli tələffüzü
- Söz ortasında yanaşı gələn iki müxtəlif kar samitdən ikincisi cingiltili tələffüz olunur
- Məsələn:
- tüstü — [tüsdü]
- dəftər — [dəfdər]
- təşkil — [təşgil]
- kəşfiyyat — [kəşviyat]
- şaftalı – [şafdalı]
Söz ortasında bəzi samitlərin fərqli tələffüzü
- Söz ortasında n samiti b, m samitlərindən əvvəl gədlikdə [m] kimi tələffüz olunur
- Məsələn:
- zənbil — [zəmbil]
- sünbül -[sümbül]
- tənbəl — [təmbəl]
- dinməz – [dimməz]
Söz ortasında bəzi samitlərin fərqli tələffüzü
- Söz ortasında kar samitdən əvvəl gələn q samiti [k’] kimi tələffüz olunur.
- Məsələn:
- nöqsan — [nök’san]
- təqsir -tək’sir
- iqtisadiyyat —[ik’tisadiyyat]
- nöqtə—[nök’tə]
Bu samit cingitili samitdən əvvəl gəldikdə isə [q] kimi tələffüz olunur.
- Məsələn:
- istiqlal — [istiqlal]
- miqyas — [miqyas]
- maqnit — [maqnit]
Söz ortasında bəzi samitlərin fərqli tələffüzü
- Sözün ilk c samitindən sonra d, z, l, s samitləri gəldikdə c samiti [j] kimi tələffüz olunur.
- Məsələn:
- vicdan — [vijdan]
- səcdə — [səjdə]
- gücsüz — [güjsüz]
Söz ortasında bəzi samitlərin fərqli tələffüzü
- Söz ortasında ç samitindən sonra d, t, s samitləri gəldikdə ç samiti [ş] kimi tələffüz olunur.
- Məsələn:
- keçdi — [keşdi]
- qaçsan – [ qaşsan]
Sonu eynicinsli qoşa samitlə bitən söz köklərinin yazılışı
- Dilimizdə, əsasən, ərəb mənşəli təkhecalı bəzi sözlər var ki, qoşa samitlə bitir. Məsələn: sirr, xətt, hədd, fənn, sədd, həqq və s.
- Belə sözlərə samitlə başlayan şəkilçi artırdıqda söz kökündəki samitlərdən biri yazılır. Məsələn: sirdaş, xətdə, fənlər və s.
- Bu qayda yalnız hiss sözünə aid deyil, çünki dilimizdə bu sözlə yanaşı, his (çırağın hisi) sözü də vardır).
- Rəsmxət,hüsnxət kimi mürəkkəb sözlərdə söz kökündəki samit səsin biri yazılır.
Sözlərin sonunda cingiltili samitlərin yazılışı və tələffüzü
- Qeyd: Sonu c samiti ilə bitən çoxhecalı sözlər ayrılıqda işləndikdə [ç] kimi tələffüz olunur: gənc [c], ülgüc [c] və s.
- Bu sözlərdən sonra g, l, n, t, s, z samitləri ilə başlanan şəkilçilər və ya sözlər gəldikdə isə əsasən, [ş] kimi tələffüz olunur.
- Məsələn: ağacdan — [ağaşdan], çəkicsiz — [çəkişsiz], ülgüc [ş] yarası çəkic [ş] səsi və s.
Sonu q və k ilə bitən çoxhecalı sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Dilimizdəki çoxhecalı sözlərin sonundakı q hərfi [x] və ya [ğ] kimi tələffüz olunur.
- Məsələn:
- otaq — [otax]
- yanacaq — [yanacax]
- oynamaq — [oynamax]
Belə sözlərə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda yazıda [q ]— [ğ ] əvəzlənməsi baş verir.
- Məsələn: bulaq — bulağın — bulağa və s.
Sonu q və k ilə bitən çoxhecalı sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Dilimizdəki ərəb mənşəli üfüq, şəfəq, hüquq, əxlaq, eşq, aşiq, vərəq, ittifaq, müstəntiq, natiq və s. sözlər isə bu qaydaya tabe olmur.
- Həmin sözlərin sonundakı samit [k'] kimi tələffüz olunur: üfüq – [üfük], şəfəq — [şəfək] və s.
- Belə sözlərə saitlə başlanan səkilçi qoşulduqda söz kökündəki samit [q] kimi tələffüz olunur. Məsələn: şəfəqi — [şəfəqi].
Sonu q və k ilə bitən çoxhecalı sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Son səşi [y] cingiltili samitinin kar qarşılılığı [x'] kimi tələffüz olunan çoxhecalı sözlər ke hərfi ilə yazılır.
- Məsələn: çiçək, ürək, çiyələk və s. Belə sözlərə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda yazıda k-y əvəzlənməsi baş verir.
- Məsələn: köynək — köynəyi, köynəyə və s.
Sonu q və k ilə bitən çoxhecalı sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Yazılışı ilə deyilişi fərqlənən bu tipli sözlərə aid daha bir neçə nümunə:
- ağac — [ağaç],
- ürək — [ürəx’],
- avtomat — [aftamat],
- əgər – [əyər],
- ixtira — [ixdira],
- nəhəng — [nəhənk],
- taxta – [taxda],
- şənbə — [şəmbə],
- doşab – [doşap],
- döyüşkən — [döyüşgən],
- itki –[itgi]
Sonu q və k ilə bitən çoxhecalı sözlərin yazılışı və tələffüzü
- Dilimizdə elə sözlər də var ki, onların tərkibində uzun tələffüz olunan səslər var lakin bu həmin sözlərdə hərf — səs fərqinə gətirib çıxarmır.
- Məsələn:
- alim — [a:lim]
- həkim — [hə:kim]
- Sabir — [Sa:bir]
- həqiqət — [həqi:qət]
- məna — [mə:na]
- şölə — [şö:lə]
- etibar — [e:tibar]
- surət — [su:rət]
- sufi — [su;fi] Buna görə də belə sözlər yazılışı ilə deyilişi fərqlənən sözlər sayılmır.
|
azərbaycanca: tələffüz
Tərcümələr :
türkməncə
çuvaşca
özbəkcə
qaqauzca
uyğurca
qaraçay-balkarca
qaraqalpaqca
türkcə
krım tatarca
qazaxca
qırğızca
tatarca
başqırdca
qumuqca
yakutca
